Over de kracht van de Heilige Stoel, moreel leiderschap, de toekomst van AFS en reden tot hoop!
Een interview tussen Caroline Steyaert (algemeen directeur AFS Low Lands) en Paul Bekkers (Nederlands ambassadeur bij de Heilige Stoel)
Paul ging in 1979-1980 op AFS-uitwisseling naar de VS, was voorzitter van het toenmalige AFS-comité Gelderland (Nederland) en heeft anno 2026 reeds een lange internationale carrière in de diplomatie achter de rug. Hij was onder meer Permanent Vertegenwoordiger van Nederland bij de VN, WTO en andere internationale organisaties. Sinds kort is Paul Ambassadeur van Nederland bij ‘de Heilige Stoel.
Caroline had de kans om Paul te spreken over het leven zoals het loopt binnen en buiten AFS, als mens en als diplomaat, als vegetariër en als idealist, in het Vaticaan, de Lage Landen en de hele wereld daarbuiten.
Caroline: Dag Paul, fijn dat je tijd voor me wilde maken. We hebben elkaar ontmoet in Utrecht tijdens de viering van 75 jaar AFS in Nederland, en ik weet dat je destijds ook met een delegatie Nederlanders naar Parijs bent gegaan voor de internationale Centennial-viering van AFS.
Paul: Graag gedaan Caroline. Wat betreft het honderdjarige bestaan in Parijs: we waren daar toen inderdaad met een klein clubje AFS-vrienden.
Caroline: De wereld en de samenleving evolueren, dus moet AFS mee met haar tijd. Naast onze internationale uitwisselingen voor jongeren, zetten we vandaag met AFS sterk in op (educatieve) projecten rond superdiversiteit, uitdagingen in de eigen samenleving (polarisatie, samenleven in verschil, …), op global competence education en actief wereldburgerschap. Op de puur commerciële markt kunnen we het met onze uitwisselingsprogramma’s immers niet meer alleen redden tegen de grote, commerciële spelers. Hoe kijk jij naar de rol van AFS vandaag de dag?
Paul: Volgens mij is dit de boodschap die we vandaag moeten brengen in de Lage Landen: als we vandaag impact willen creëren, moeten we kijken naar wat de samenleving vandaag nodig heeft en waar er behoefte aan is in onze huidige wereld.
Caroline: Dat denk ik inderdaad ook, AFS moet evolueren om maatschappelijk relevant te blijven. Ooit begonnen we als ambulanciers, na WO2 stuurden we Duitse jongeren naar Joodse gezinnen in Amerika, en vandaag staan we weer op een keerpunt. We kunnen niet voorbijgaan aan de uitdagingen van een superdiverse samenleving en de complexe wereldpolitiek. De wereld heeft vandaag nog steeds actieve wereldburgers nodig.
Soms botst dat met de realiteit. Toen ik Bill Eaton (een prominent Amerikaans AFS-alumnus van een uitwisselingsprogramma in België, voormalig ambassadeur, adviseur van het Witte Huis en vice-secretaris-generaal van de NAVO) interviewde over de huidige situatie in de VS, wilde de huidige directeur van AFS USA het artikel aanvankelijk niet publiceren in ons Vlaamse tijdschrift uit angst voor represailles vanuit de Amerikaanse overheid. Ze vond sommige uitspraken over het huidige VS-beleid in het artikel te riskant. Uiteindelijk hebben we het wel gepubliceerd, met een paar kleine aanpassingen.
We zien soortgelijke precaire situaties en druk op onze AFS-organisaties in landen als Polen, Hongarije en Turkije. Al zijn er in Hongarije en Polen hopelijk positieve tegenbewegingen ingezet die onze missie beter gezind zijn of ons op z’n minst minder monddood zullen willen hinderen in onze ambities.
Paul: Het is heel naar om te merken dat organisaties als AFS bijna worden gedwongen tot zelfcensuur, een zelfcensuur waar we niet aan mee moeten werken. Als we op onze principes gaan inboeten, zijn we verkeerd bezig. Natuurlijk moet je in bepaalde contexten rekening houden met de manier waarop je de dingen zegt — zo heeft de paus de naam van Trump nooit in de mond genomen, maar iedereen weet precies wat hij bedoelt — maar je mag je principes niet verloochenen. Door toe te geven aan populisme en extreemrechts herhalen we fouten uit de geschiedenis. En dat moeten we te allen tijde vermijden. Ook al kost dat ons wat, zoals een eventueel tijdelijk verlies van subsidies van leiders die ons minder goed gezind zijn.
Caroline: Ik was onlangs op een netwerkevent over het belang van de civiele ruimte en de uitholling van de democratie. Sprekers zoals de Limburgse imam Khalid Benhaddou benadrukten dat we het simplisme van het populisme niet moeten volgen, omdat de werkelijkheid veel genuanceerder is, maar dat we vanuit de civiele ruimte schadelijke polarisatie moeten blijven bestrijden en ‘de tegenstem’ moeten blijven vertolken. Ik kan je verzekeren Paul, dat AFS Low Lands nog steeds die genuanceerde maar desalniettemin krachtige stem wil zijn.
De impact van een AFS-ervaring op een diplomatieke carrière
Caroline: Om even terug te gaan naar jouw eigen AFS-verleden: wanneer ben jij op uitwisseling geweest en ben je daarna nog actief gebleven?
Paul: Ik ben in het jaar 1979-1980 met AFS naar Saint Louis, Missouri geweest. Dat was een enorm belangrijk jaar voor mij. Nadien ben ik, zoals velen, jarenlang actief geweest als vrijwilliger: weekenden organiseren, wereldgezinnen zoeken en ik ben een paar jaar voorzitter geweest van de regio Gelderland. Begin jaren tachtig heb ik namens Nederland ook een EFIL-bijeenkomst (European Federation for Intercultural Learning) bijgewoond.
Als ik in Nederland zou wonen, zou ik me zeker beschikbaar stellen voor de Nederlandse alumnivereniging ‘Vrienden van AFS’.
Caroline: EFIL doet het trouwens fantastisch, ze zijn inmiddels Europees erkend als educatieve én als jeugdwerkorganisatie en halen mooie subsidies binnen. Heeft jouw AFS-ervaring je verdere studiekeuze of professionele carrière gestuurd?
Paul: Het antwoord is volmondig ja. Misschien niet direct mijn studiekeuze, maar wel de richting die mijn leven heeft genomen. Ik kijk met een diep gevoel van waardering en dankbaarheid terug op AFS. Ik kom in mijn loopbaan nog regelmatig oud-AFS’ers tegen, en er is altijd meteen een klik en een brede glimlach als we over AFS spreken, zeker als het over de bijzondere ‘bustrip’ gaat die elke student deed aan het einde van het verblijf in de VS.
Zelf heb ik geen internationale achtergrond; zo is mijn vader overleden in het dorp waar hij ook geboren is. Het is dankzij AFS dat ik een boost in de internationale richting heb gekregen. Tijdens mijn studietijd zocht ik altijd het internationale op, wat uiteindelijk leidde tot deze prachtige baan als diplomaat.
Daarnaast heeft AFS mij een diep besef meegegeven van hoe mensen overal ter wereld in essentie hetzelfde zijn. Of je nu uit Japan, Venezuela, Ghana of Nederland komt: op de leeftijd van 17 of 18 jaar worstel je met dezelfde onzekerheden en stel je jezelf dezelfde grote filosofische levensvragen. Er zit maar een dun laagje cultuurvernis over ons heen, in de kern zijn we gelijk.
Dat inzicht is me altijd bijgebleven. Ook daarom is oorlogsvoering zo verkeerd, zoals nu elke maand tienduizenden Russische jongens door Poetin de dood in worden gejaagd. Ook die jongens zijn niet veel anders dan de jonge mensen die hier in Nederland of België rondlopen.
Democratie onder druk en de noodzaak voor langetermijndenken
Caroline: Hoe kijk jij op dit moment naar de recente ontwikkelingen in de wereld?
Paul: Je kunt moeilijk anders concluderen dan dat het momenteel niet goed gaat in de wereld. De verkeerde mensen hebben vandaag vaak de macht en de aandacht. Het aloude adagium blijft gelden: de techniek ontwikkelt zich razendsnel, maar de menselijke en morele ontwikkeling van de samenleving gaat helaas maar heel gestaag. Dat was vijfhonderd jaar geleden zo, honderd jaar en dat is nu nog steeds zo.
Je noemde net het woord ‘keerpunt’, en dat klopt. We leven in een tijd waarin we bepaalde systemen tegen het licht moeten houden, zoals onze democratie. Ik ben het eens met Churchill dat democratie de minst slechte bestuursvorm is, maar het is wel gebaseerd op het principe dat elke stemgerechtigde toegang heeft tot gelijke en eerlijke informatie.
Dat is in veel landen niet meer het geval, waardoor je je kunt afvragen in hoeverre het daar nog een gezonde democratie is. Mensen stemmen steeds vaker op basis van eenzijdige, simplistische en zelfs ronduit foutieve informatie. Bovendien speelt bijvoorbeeld in de VS geld een veel te grote, bepalende rol in het communicatie- en in het democratische proces. Daarmee ondergraaf je de fundamenten van de democratie.
Caroline: Dat brengt me bij een fundamentele vraag: is een democratisch systeem waarin politici om de vier of zes jaar herkozen moeten worden wel in staat om grote langetermijnuitdagingen zoals klimaatopwarming of vluchtelingencrises aan te pakken? Ik zie veel politici die noodzakelijke, maar onpopulaire maatregelen niet durven nemen omdat ze enkel aan de volgende verkiezingen denken.
Paul: Ik ben het meer dan honderd procent met je eens, Caroline, we zouden de politieke termijnen moeten verlengen naar zes tot zelfs acht jaar. Dat geeft een bestuurder de ruimte om impopulaire, maar hard noodzakelijke beslissingen te nemen zonder directe electorale angst. Achteraf gezien zullen politici die dergelijke besluiten durven nemen als helden worden beschouwd, omdat het de beste besluiten blijken te zijn.
Het systeem van de democratie is in de kern goed, maar je kunt vragen stellen bij de huidige kortetermijninrichting ervan. Daar komt bij dat als een overheid langer de tijd krijgt, ze de positieve effecten van vergroening daadwerkelijk aan de burger kan laten zien binnen haar ambtstermijn.
Caroline: Exact. Toen men in mijn thuisstad Antwerpen de centrale winkelstraat ‘de Meir’ autovrij wilde maken, was er immens protest. Vandaag de dag wil de grote meerderheid die auto’s niet meer terug. Soms moet een overheid keuzes durven afdwingen, bijvoorbeeld door gas duurder te maken, om te zorgen dat mensen overstappen op warmtepompen of zonnepanelen.
Paul: Dat klopt. Een ander voorbeeld: de impact van onze vleesconsumptie op het klimaat is enorm. Mijn vrouw en ik eten daarom geen vlees, maar ik besef heel goed hoe lastig die keuze is als je buurman links en rechts dat wel doen, net zoals dat is met andere keuzes zoals vliegen. Ik vrees dat dat van hogerhand moet worden opgelegd – democratisch gekozen natuurlijk 😊.
De kracht van internationale instellingen en het narratief van Europa
Caroline: Als we kijken naar mondiale uitdagingen, dan kunnen we die niet binnen de grenzen van Nederland of België oplossen. Daar is internationaal overleg voor nodig. Tegelijkertijd horen we steeds vaker dat internationale instellingen aan slagkracht inboeten. Hoe zie jij dat vanuit jouw rol als diplomaat?
Paul: Dat die slagkracht afneemt is helaas waar, en dat is een bewuste keuze die we als wereldgemeenschap maken door een gebrek aan mondiaal leiderschap. Media en politieke machten maken momenteel keuzes die niet per se het langetermijnbelang van de burger dienen. Ik ben van nature geen pessimist, maar ik vrees dat er eerst nog meer nare dingen en grotere crises moeten gebeuren voordat het brede besef terugkeert dat we problemen écht gezamenlijk moeten aanpakken.
Bij de klimaatcrisis zie je nu al grote negatieve gevolgen zoals overstromingen en andere natuurrampen die serieuze waarschuwingen zouden moeten zijn, maar blijkbaar moet het water ons nog letterlijk dichter aan de lippen staan voordat iedereen meebeweegt. Zeker kleinere landen als Nederland en België hebben een direct en groot belang bij een sterke, gezamenlijke internationale aanpak.
Caroline: Vind je dat Europa hierin soms ook moediger en minder laks moet optreden?
We hebben bijvoorbeeld een heel duidelijk handelsakkoord met Israël waarin staat dat het respecteren van mensenrechten en het internationaal recht een expliciete voorwaarde is. Als het Internationaal Gerechtshof hierover uitspraken doet, zie ik Europa vaak erg voorzichtig reageren. Moet Europa niet vaker eigen, duidelijkere keuzes durven maken?
Paul: We moeten als Europa zeker niet te voorzichtig zijn, maar ik wil hier toch ook iets positiefs benoemen. De afgelopen jaren heeft de geopolitieke druk – paradoxaal genoeg deels dankzij het huidige VS-bewind – ervoor gezorgd dat Europa juist hele grote stappen heeft gezet richting eenwording. Onder druk wordt alles vloeibaar, op het gebied van gezamenlijk optreden en defensie is er in korte tijd binnen de EU veel beslist wat in andere, mindere kritieke omstandigheden jaren zou duren. Ook de recente verkiezingsuitslagen in Hongarije laten zien dat de pendel weer de goede kant op kan bewegen.
Tegelijkertijd is de huidige focus in Europa wel heel eenzijdig gericht op defensie en militaire uitgaven. Natuurlijk moeten we onszelf kunnen verdedigen, maar we moeten ook een eigen Europees narratief ontwikkelen. Landen als Rusland en de VS gebruiken en misbruiken vaak een eenzijdige mix van cultuur en religie om een anti-Europa-verhaal te verkondigen. Europa heeft een ongekend rijke historische, filosofische en culturele traditie.
Wij hebben een heel sterk verhaal te vertellen, maar we moeten het wel actiever gaan uitdragen. Dat is binnen de 27 lidstaten een grote uitdaging, maar wel eentje waar we hard aan moeten werken.
Caroline: Ik merk dat in België momenteel ontzettend veel middelen naar defensie verschuiven, waardoor organisaties die zich bezighouden met actief wereldburgerschap, superdiversiteit, antiradicalisering en solidariteit met het Globale Zuiden hun subsidies kwijtraken. Voor mij gaat vrede niet alleen over het militair afdwingen ervan, maar vooral over het investeren in duurzame vrede via educatie en solidariteit. Als we al onze middelen in raketten steken en de sociale, solidaire basis weghalen, behouden we de vrede niet op de lange termijn.
Paul: Daar zal bijna iedereen het in de kern mee eens zijn, Caroline. Het probleem is dat er momenteel eenzijdige informatiestromen zijn die de prioriteiten van politici en het publiek bepalen, waardoor men minder aan die langetermijnvisie toekomt. Maar dat we ook moeten denken aan de voorwaarden om duurzame vrede te behouden, is inderdaad iets dat we niet mogen vergeten.
De unieke diplomatieke post bij de Heilige Stoel
Caroline: Je bent momenteel de Nederlandse vertegenwoordiger bij de Heilige Stoel in het Vaticaan. In de ogen van een Belg is Nederland, buiten Limburg en Brabant, historisch gezien niet in eerste instantie een katholiek land. Waarom is het voor Nederland en andere landen zo belangrijk om een ambassade bij de pauselijke zetel te hebben?
Paul: Om met een verrassend feit te beginnen: het grootste aantal ambassades ter wereld bevindt zich niet in Parijs, Brussel of Washington, maar juist bij de Heilige Stoel. 184 landen hebben hier een vertegenwoordiging, waaronder landen als Iran en Oman. Het feit of een land overwegend katholiek is, is dus niet de bepalende factor.
Dat grote aantal heeft te maken met twee zaken. Ten eerste de unieke informatiepositie van het Vaticaan. De katholieke gemeenschap met haar enorme netwerk van charitatieve instellingen, hulporganisaties, scholen, priesters en kloosters, zit wereldwijd tot in de diepste haarvaten van de samenlevingen. Daardoor beschikt de Heilige Stoel over lokale, maatschappelijke informatie die andere overheden niet hebben.
Ten tweede is de Heilige Stoel achter de schermen zeer actief in conflictbemiddeling en preventie. Veel van die diplomatieke ontmoetingen gebeuren in alle stilte en buiten het zicht van de media. Maar de Heilige Stoel is onder de radar dus veel vaker betrokken bij cruciale onderhandelingen en bemiddelingen dan de burger weet. Ook daarom willen landen hier vertegenwoordigd zijn.
Bovendien heeft de paus een groot moreel gezag. Als hij spreekt, heeft hij niet alleen het oor van anderhalf miljard katholieken, maar van een aanzienlijk deel van de wereldbevolking. In een tijd waarin we, zoals we net bespraken, een groot gebrek hebben aan wereldleiders die gedreven worden door het algemeen belang, is de paus een van de weinige morele leiders met écht mondiaal gezag. Kijk bijvoorbeeld naar zijn recente encycliek over Artificial Intelligence (AI), hij toont daarmee een visionair leiderschap dat zelfs de grote techreuzen in Californië niet zomaar naast zich kunnen neerleggen.
De Heilige Stoel is internationaal dus een speler van formaat. De naam ‘Heilige Stoel’ (verwijst naar de stoel van Petrus) kan soms verwarrend zijn. Dat is de naam van de internationale en diplomatieke entiteit. ‘Vaticaanstad’ betreft enkel het fysieke grondgebied.
Caroline: Ik ben zelf katholiek opgevoed in het zuiden van de Lage Landen, al kom ik uit een familie van kritische Christenen die het katholieke instituut zeker niet altijd volgen. En alleen al omwille van het feit dat ik ‘vrouw’ ben, ben ik uiteraard ook kritisch op bepaalde standpunten van de Kerk.
Maar los van of ik het al dan niet eens ben met de visie van de paus en de Heilige Stoel, begrijp ik wat je zegt over de waarde van de stem van de paus. Vorige week nam de paus het in Spanje nog op voor de menselijkheid van vluchtelingen die de Libische woestijn oversteken en in bootjes riskeren te verdrinken. Dat vind ik heel waardevol.
Mijn moeite zit vaak niet in het christendom zelf en al zeker niet in de christelijke basiswaarden, maar in het vaak toch nog oude, conservatieve en logge machtsinstituut. Al moet ik bekennen dat ik dat als directeur binnen een ‘oude’ organisatie vol verhalen en emoties als AFS ook herken: grote, historische organisaties zijn nu eenmaal geen wendbare zeilschepen. Het kost daar wat meer moeite om iedereen op dezelfde lijn te krijgen en samen verandering in te zetten.
Paul: Dat zien we inderdaad in bijna alle gevestigde internationale instituten terugkomen. Misschien is de realiteit van de Heilige Stoel op sommige punten ook genuanceerder dan hoe jij het instituut ziet. Dat zie je bijvoorbeeld aan het feit dat de vorige maar ook deze paus steeds meer vrouwen op cruciale posities benoemt. De burgemeester van Vaticaanstad is tegenwoordig een vrouw en ook aan het hoofd van het communicatiedepartement is onlangs een vrouw benoemd.
Er is zeker nog een lange weg te gaan, maar er is beweging.
En als directeur weet je inderdaad als geen ander dat ‘verandering’ tijd vraagt en dat je in een leidinggevende positie sowieso nooit goed kunt doen voor iedereen. Ook dat is niet anders voor een nieuwe Paus.
Caroline: Als het gaat over dingen die jij belangrijk vindt en zaken die jij via jouw positie graag op de internationale agenda wil zetten, waar zie jij dan concreet de meerwaarde van deze Paus voor jouw werk?
Paul: Wel, bij het aanbieden van geloofsbrieven heb je het voorrecht van een één op één gesprek met de paus. Een van de onderwerpen die ik heb opgebracht is de mentale gezondheid van vooral jongeren.
Ik heb daar zelf professioneel mee te maken gehad en ik kan uit eerste hand getuigen: het mentale welzijn van onze jongeren is een gigantisch probleem. Zo laat recent onderzoek van het Trimbos-instituut in Nederland zien dat maar liefst één op de drie vrouwelijke studenten met serieuze psychische problemen kampt.
Als de paus zich hier expliciet over uitspreekt, heeft dat wereldwijd een enorme impact. Mijn doel is om de komende jaren samen de Heilige Stoel ook in die richting in beweging te krijgen zodat psychosociale hulp voor jongeren wereldwijd beter op de kaart wordt gezet en daarmee toegankelijker wordt. Ik hoop dan ook dat deze Paus nog heel lang mag leven om dit mee vorm te geven.
Caroline: Hoe ziet jouw dagelijkse bezigheid als ambassadeur in het Vaticaan er eigenlijk uit? Wat doet een vertegenwoordiger van Nederland daar concreet van dag tot dag?
Paul: Het werk van een ambassadeur is een continu proces van informatie halen en brengen, netwerken bouwen en schakelen tussen maatschappelijke organisaties, denktanks en de overheid. Omdat het Vaticaan geen commerciële speler is, is de samenwerking met het klassieke bedrijfsleven hier nihil, ook al zijn er genoeg raakvlakken met denktanks waarin grote bedrijven participeren.
Ik probeer de informatie die de Heilige Stoel heeft boven water te krijgen en door te geven naar Den Haag, en tegelijkertijd probeer ik de standpunten van de Heilige Stoel te beïnvloeden op dossiers waar Nederland een andere visie heeft, zoals op het terrein van gender. Daarnaast overleggen we intensief over hun visie op geopolitieke brandhaarden zoals de oorlog in Oekraïne of de situatie in het Midden-Oosten.
Want zoals ik al zei: de stem van de Heilige Stoel telt zwaar mee in internationale fora. Niet lang geleden was ik voorzitter van de VN-organisatie UNCTAD, de Heilige Stoel nam daar een zeer constructieve, bemiddelende rol op zich om verschillende groepen landen dichter bij elkaar te brengen. Een post hier heeft ook nog een ander voordeel. Met zoveel landen vertegenwoordigd is het een ideale plek om multilateraal zaken te bespreken.
Caroline: Als directeur van AFS ervaar ik dat onze sector en zeker onze activiteiten onder druk staan. Grenzen die sluiten, visumbeperkingen, geopolitieke instabiliteit en pandemieën, maken het fysiek, internationaal uitwisselen steeds lastiger. Tegelijkertijd hoef je vandaag de dag de wereld niet meer rond te reizen om uit je culturele bubbel te stappen en leerrijke interculturele confrontaties aan te gaan. Ook in onze eigen samenleving kunnen we vandaag de wereld ontmoeten en interculturele leerkansen creëren. Er zijn dus dreigingen maar mogelijk ook opportuniteiten. Welke rol en positie moet AFS volgens jou innemen in dit veranderende maatschappelijk en globale landschap?
Paul: AFS is en blijft een belangrijke organisatie. De essentie van de boodschap – bruggen bouwen en verbinden over culturele grenzen heen – is na al die jaren nog exact hetzelfde, maar de tijden zijn veranderd. Door wat er in de maatschappij en de wereld gebeurt maar ook door talloze alternatieve internationale reis-, studeer- en werkprogramma’s waar jongeren nu ook voor kunnen kiezen.
Maar het blijft een groot verschil of je ergens kort op vakantie gaat, of dat je via een uitwisseling als het AFS-programma écht wordt ondergedompeld in een andere cultuur. We moeten vandaag inderdaad nadenken over nieuwe, duurzame manieren om onze uiteindelijke missie te realiseren. Internationaal maar ook nationaal, overal waar we jongeren de kans kunnen geven om andere culturen ten gronde en van binnenuit te leren kennen. Misschien moeten we intensiever samenwerken met gelijkgezinde organisaties en onze krachten bundelen?
Volgens mij ligt een grote kans sowieso in het mobiliseren van onze enorme internationale AFS-alumnigemeenschap. Als we slechts 5 procent van al die alumni kunnen activeren, hebben we een gigantische kracht in handen. Vrijwel iedereen heeft warme herinneringen en waardering voor AFS. Ik ben ervan overtuigd dat zij graag iets willen terugdoen voor de organisatie.
Caroline: Wat dat betreft heb ik goed nieuws: AFS International heeft onlangs iemand specifiek aangesteld met de opdracht om de wereldwijde alumnicommunity te heractiveren! Maar tot slot, Paul: welke boodschap wil jij meegeven aan al die alumni en mensen met een warm hart voor AFS?
Paul: Het gaat momenteel niet zo best met de wereld, maar er is tegelijkertijd alle reden tot hoop. Toen ik met de paus sprak over de wereldwijde situatie, zei hij: ‘Er zijn veel goede mensen op deze wereld. Het enige wat moet gebeuren, is dat we ons duidelijk durven uitspreken en die positiviteit omzetten in actie.’ Zoals de Nederlandse filosoof en schrijver Rutger Bregman schreef; de meeste mensen deugen.
We worden nu overschaduwd door negatieve krachten, in de politiek en daarbuiten, maar dat is niet de volledige of enige realiteit. Er is meer, de goede krachten moeten alleen gemobiliseerd worden.
Caroline: Maar in zijn later verschenen boek ‘Morele ambitie’ zegt diezelfde Rutger Bregman ook dat ‘deugen’ op zich niet genoeg is maar dat mensen, om de wereld ten goede te veranderen, hun talent moeten inzetten en actief werk moeten maken van hun idealen.
Paul: Precies. We mogen dus inderdaad niet passief toekijken of bij de pakken neerzitten enkel omdat het moeilijk is om verandering en verbetering te brengen en om tegen de stroom in te gaan. Er zit veel potentieel in deze crisis. Ook, of juist in het bijzonder, AFS-ers moeten de AFS-ambitie voor een meer rechtvaardige, duurzame en vredevolle wereld actief nastreven.
Caroline: Mooi gezegd en een sterke boodschap aan onze AFS-community. Heel erg bedankt voor dit gesprek, Paul!
